Շատերը հաստատ լսել են բառեր և՛ հայերենում, և՛ թուրքերենում , և փորձել են հասկանալ այդ բառերի ծագումը։Ոմանք պնդում են, որ դրանք  թուրքական ծագման բառեր են, ոմանք ասում են հայերեն ծագման։Ի վերջո հստակ պատասխան գրեթե չի գտնվել, բայց կան հազարավոր վարկածներ։

Թուրքական դարավոր լծի տակ հայերի մեջ մի շարք սովորույթներ են մտել, յուրացվել, փոփոխվել։ Եղել է և հակառակը․ թուրքերն են վերցրել  ու իրենցով արել։Թուրքերենը միշտ ձգտել է չենթարկվել հայերենի ազդեցությանը: Որքան էլ թուրքերենը խուսափել է հայերենից բառեր փոխառնելուց և, երբ փոխառության անհրաժեշտություն է եղել, առաջին հերթին դիմել է արաբերենին և պարսկերենին, բայց, այնուամենայնիվ, նրան չի հաջողվել զերծ մնալ հայերենի ազդեցությունից, և այսօր գրական թուրքերենում և նրա բարբառներում 1500-ից ավելի հայերեն բառեր կան։

օրինակներ                                                                 արտասանությունը

  1. topal                       կաղ                                        թոփալ
  2. haber                      լուր, խաբար                        հաբեր
  3. aziz                          քնքուշ, սիրելի                     ազիզ
  4. tembel                    ծույլ                                       թեմբել
  5. tahta                       տախտակ                             թահթա
  6. güzel                       գեղեցիկ                                գյուզել
  7. yaĝ                           յուղ                                        յաղ
  8. yani                         այսինքն                                 յանի
  9. çay                           թեյ,չայ                                   չայ
  10. dükkan                   խանութ                                 դյուքքան
  11. peynir                     պանիր                                   փեյնիր
  12. boy                           հասակ, բոյ                           բոյ
  13. pencere                   պատուհան                          փենջերե

Հրաչյա Աճառյանը  ձեռնամուխ լինելով թուրքերենում առկա հայերեն բառերի որոնման գործին` նախ և առաջ սկսում է և՛ հայերենում, և՛ թուրքերենում առկա ընդհանուր բառերը փնտրել նաև ալթայան լեզվախմբում: Ալթայան լեզուներում թուրքերեն ընդհանուր բառերի բացակայությունը հիմքեր էր տալիս կարծելու, որ այդ բառերը հայերենից կամ էլ հայերենի միջնորդությամբ են փոխանցվել թուրքերենին:

14․çoban                                 հովիվ                          չոբան

15․nergis                                նարգիզ                       ներգիս

16.sabun                                 օճառ                           սաբուն

17․ zeytin                                զեյթուն                        զեյթին

18.bahçe                                 այգի, բախչա               բահչա

19․ ses                                     ձայն                              սես

20.çavuş                                սերժանտ                     չավուշ

21․can                                     կյանք, հոգի                  ջան

22․cep                                     գրպան                           ջեպ

 

Թուրքերենն իր ազդեցությունն է թողել միջին հայերենի ու գերազանցապես հայ բարբառների վրա։ Հայ բարբառներում թուրքերենից փոխառյալ (անմիջական ու միջնորդավորված) բառերի քանակը մի քանի հազարի է հասնում։

 

23․hayvan                              կենդանի                    հայվան

24․lacivert                               լաջվարդ                    լյաջիվերթ

25․aslan                                   առյուծ                       ասլան

26․çekiç                                   մուրճ                          չեքիչ

Այս բառերը կենցաղի մեջ այնպես են արմատավորվել, որ գրեթե չենք նկատում բառերի թուրքական ծագումը, և նույնը իրենց մոտ։Ամեն դեպքում հայերենի շունչը այս բառերում շատ ավելի զգայուն է։

Հեղինակ` Ասյա Գևորգյան

Ձեզ նույնպես կարող է դուր գալ